Aanverwante stoornissen (5)

ADHD, TS en de Borderline persoonlijkheidsstoornis

In 1938 gaf dr. Stern als eerste de term Borderline een formele status. Hij beschreef een groep patiënten die "te ziek waren voor de klassieke psychoanalyse". Een aantal kenmerken van hen waren:

afwisselend idealiseren en negatief bekritiseren van de therapeut en anderen in hun leven;
narcistisch (opgaan in zichzelf);
niet kunnen omgaan met stress;
overreactie op milde kritiek of afwijzing wat vaak grensde aan paranoia;
depressie of woede-uitbarstingen;
een soort erfelijke factor die zich diep in hun persoonlijkheid heeft gevestigd en voor een laag zelfbeeld zorgt;
projectie als verdedigingswapen (alles wat fout gaat is iemand anders schuld);
niet in staat om te gaan met routine en regelmatigheid.

Bron: (Stern, A. (1938). Psychoanalytical investigation and therapy in the borderline group of neuroses. Psychoanal. Q. 7:467-489).

Dr. Grinker en zijn collega's van het Chicago Psychoanalytical Institute onderscheiden vier subtypes van Borderline-patiënten, maar de kenmerken die zij allen vertoonden waren: boosheid als de meest belangrijke geuite emotie in hun leven, instabiele intermenselijke relaties, stoornis van eigen identiteit en chronische depressie. Otto Kernbergs benadering van de Borderline persoonlijkheidsstoornis richt zich nog specifieker op psychoanalytische termen dan zijn voorgangers. Hij spreekt van "gestoorde integratie van het ego en gespletenheid". Veel andere studies volgden totdat de stoornis uiteindelijk werd opgenomen in de DSM-III en nu in de DSM-IV.

**Diagnostische criteria van de DSM-IV**
**Borderline persoonlijkheidsstoornis**
Een diepgaand patroon van instabiliteit in intermenselijke relaties, zelfbeeld en affecten een van duidelijke impulsiviteit, beginnend in de vroege volwassenheid en tot uiting komend in diverse situaties zoals blijkt uit vijf (of meer) van de volgende: 1. Krampachtig proberen te voorkomen om feitelijk of vermeend in de steek gelaten te worden. N.B. Reken hier niet het suïcidale of automutilerende gedrag toe aangegeven in criterium 5. 2. Een patroon van instabiele en intense intermenselijke relaties gekenmerkt door wisselingen tussen overmatig idealiseren en kleineren. 3. Identiteitsstoornis: duidelijk en aanhoudend instabiel zelfbeeld of zelfgevoel. 4. Impulsiviteit op ten minste twee gebieden die in potentie betrokkene zelf kunnen schaden (bijv. geld verkwisten, seks, misbruik van middelen, roekeloos autorijden, vreetbuien). N.B. Reken hier niet het suïcidale of automutilerende gedrag toe, aangegeven in criterium 5. 5. Recidiverende suïcidale gedragingen, gestes of dreigingen, of automutilatie. 6. Affectlabiliteit als gevolg van duidelijke reactiviteit van de stemming (bijv. periodes van intense somberheid, prikkelbaarheid of angst meestal enkele uren durend en slechts zelden langer dan een paar dagen). 7. Chronisch gevoel van leegte. 8. Inadequate, intense woede of moeite kwaadheid te beheersen (bijvoorbeeld frequente driftbuien, aanhoudende woede of herhaaldelijke vechtpartijen). 9. Voorbijgaande, aan stress gebonden paranoïde ideeën of ernstige dissociatieve verschijnselen.

Kinderen met borderline?

Omdat de term "borderline" nogal vaag was, werd hij tot voor kort ook gebruikt om sommige kinderen te beschrijven. Deze kinderen werden gekenmerkt door het feit dat zij meestal geen psychische problemen vertoonden, maar in stressvolle periodes ongelofelijke driftbuien lieten zien. Ongecontroleerde agressie, een paranoïde reactie naar anderen toe en een psychotisch-achtige fantasiewereld, waar zij, overigens, met geruststelling en hulp snel konden worden uitgehaald. Fobieën, obsessies en hevige angst kwamen hierbij ook veel voor. De angst zou komen uit de vrees voor zelfvernietiging, lichaamsverminking of een wereldramp. De kinderen waren zeer concreet denkend, hadden vaak leerproblemen, concentratie-, spreek- en leesproblemen, waren lichamelijk hyperactief en hadden aanvallen van tics...

Uit nader onderzoek naar 24 kinderen met de diagnose Borderline kwam dat 37% van hen ADHD had en 63% had last van motorische stoornissen, inclusief tics. Het komt erop neer dat TS-patiënten en "Borderline"-kinderen vergelijkbaar zijn in bijna elk type gedragsprobleem. Beide stoornissen kenmerken zich door problemen met impulsbeheersing. Een groot aantal "Borderline"-kinderen is waarschijnlijk drager van het zogenaamde TS-gen.

Kinderen met (onbehandelde) ADHD hebben een sterk vergrote kans op te groeien tot volwassenen met een explosieve en agressieve persoonlijkheid. Vaak worden dan ook Borderline-achtige symptomen genoemd bij volwassen ADHD'ers. Het is dus heel goed mogelijk dat een groot aantal ADHD-kinderen zijn of later worden gediagnostiseerd als Borderliners.
Volwassen Borderliners worden ingedeeld in drie subtypen:

Geen kindertijd met een vorm van hersenbeschadiging;
Wel een kindertijd met een vorm van hersenbeschadiging (trauma, hersenontsteking of epilepsie);
Een kindertijd met ADHD en/of leerproblemen.

Dr. Comings ontdekte dat 40% van de volwassen mannen en 14% van de vrouwen met een Borderline persoonlijkheidsstoornis lijkt te vallen in de derde groep: een kindertijd met ADHD en/of leerproblemen. Zowel groep 1 als groep 3 vertonen episodisch ongecontroleerd gedrag, wat bestaat uit vlagen van woedeuitbarstingen, volwassen ADHD of een (andere) stoornis in het limbisch systeem. Dr. Comings: "Ik heb in mijn onderzoek naar TS een hoofdstuk gewijd aan Borderline, omdat er veel overeenkomsten zijn. De overeenkomstige kenmerken zijn: impulsiviteit, agressieve uitbarstingen, automutilatief gedrag, vlagen van intense woede, regelmatig vertoon van bedaardheid, stemmingswisselingen, laag zelfbeeld, gevoelens van geestdrift, leegheid en eenzaamheid, en afwijkingen in de serotonine-huishouding. Een flink aantal van de vrouwen in onze kliniek voor mensen met TS, werden eerder gediagnostiseerd als Borderliners. En zij voldoen inderdaad aan de diagnosecriteria voor deze stoornis. Een mogelijke relatie tussen een TS-gen (of genen), ADHD en Borderline wordt hiermee duidelijk gemaakt.

Bron, ook voor verwijzingen naar literatuur over bovengenoemde onderzoeksresultaten: Mark E. Kozlovski

Kenmerken van de Borderline persoonlijkheidsstoornis

Psychisch

(Chronische) depressie
Gevoelens van hulpeloosheid
Gevoelens van hopeloosheid
Gevoelens van waardeloosheid
Schuldgevoelens
Woede (inclusief regelmatige uiting van woede)
Angstgevoelens
Gevoelens van eenzaamheid
Gevoelens van verveling
Gevoelens van leegheid

Cognitie

Vreemde gedachtekronkels
Ongewone benaderingswijzen
Paranode voorstellingen (geen waanbeelden)
Quasi-psychotische gedachten

Impuls-actiepatronen

Middelengebruik/-afhankelijkheid
Seksueel afwijkend gedrag
Manipulatieve dreigingen met zelfmoord
Andere impulsieve gedragingen

Intermenselijke relaties

Niet kunnen omgaan met alleen-zijn
Angst voor verlating, opgeslokt worden en vernietiging
Afwisselend aantrekken en afstoten van iemand
Stormachtige relaties
Neiging tot manipulatie
Afhankelijkheid
Geen waarde toekennen aan relaties
Masochisme/sadisme
Zeer hoge eisen stellen aan iemand.
Bezitsdrang

ADHD en Borderline

Onverwacht heeft onderzoek de associatie gelegd tussen ADHD bij adolescenten en Borderline bij jongvolwassenen. Het vormt een contrast met het eerder veronderstelde gat in continuïteit tussen Borderline in de kindertijd en de volwassen-Borderline persoonlijkheidsstoornis (Lofgren en anderen).
Het impulsieve, opgewonden, intense temperament van ADHD-kinderen, hun lage zelfbeeld (door de kritiek die zij steeds krijgen op hun gedrag), intermenselijke problemen en humeurigheid zijn karakteristieken die zij delen met Borderline. Toch kan de associatie tussen ADHD en Borderline op verschillende manieren verklaard worden.

Er kan sprake zijn van een samenhang tussen beide stoornissen; ADHD-kinderen kunnen een reactie bij hun opvoeders uitlokken die kan leiden tot een vergroot risico voor een Borderline persoonlijkheidsstoornis.
Beide stoornissen zouden een andere gezamenlijke oorzakelijke factor kunnen delen.
De associatie kan een bijproduct zijn van een foutief van diagnostisch handelen.

Als wordt aangenomen dat ADHD een van de wegen is die kan leiden tot Borderline, in het bijzonder bij vrouwen, is een herbeoordeling van de oorsprong van Borderline noodzakelijk.

ADHD bij vrouwen heeft nog ontzettend weinig aandacht gekregen. ADHD-vrouwen kunnen ernstige en complexe psychopathologische klachten hebben, die nog veel te weinig onderzocht zijn. Daar tegenover staat dat steeds meer psychiaters het belangrijk vinden te kijken naar de aanwezigheid van ADHD-symptomen in de kindertijd wanneer zij te maken krijgen met een patiënt met een Borderline persoonlijkheidsstoornis.

Bron: Mental Health InfoSource

Verschillende benadering bij ADHD en Borderline

We weten inmiddels dan ADHD vaak verward wordt met Borderline, omdat beide stoornissen hoog scoren op dezelfde diagnostische criteria. Een specifieke ADHD-test, waardoor het onderscheid kan worden gemaakt, bestaat helaas nog niet. Toch zijn er een aantal punten die ikzelf onder de aandacht wil brengen: kenmerken waaraan zowel een ADHD'er als een Borderliner voldoen, maar beiden met een compleet andere motivatie.

Kun je onderscheid maken tussen impulsiviteit bij mensen met ADHD en Borderline?
Het verschil ligt hierin:
1. Bij Borderline is impulsief gedrag zelf-destructief. Impulsief gedrag wordt vertoond om depressieve klachten te verlichten.
2. Bij ADHD behelst impulsiviteit schijnbaar alles. ADHD'ers hebben altijd moeite zich te concentreren op een bezigheid, of zij zich nu goed of depressief voelen.

Hoe zit het met de relatieproblemen?
Het verschil ligt hierin:
1. Bij Borderline komen veel relatieproblemen voort uit verlatingsangst. Veel Borderliners hebben een kindertijdverleden waarin zij aan hun lot zijn overgelaten. Zij hebben op jonge leeftijd niet geleerd zich te hechten aan iemand, en dit probleem duurt voort wanneer zij volwassen zijn. Borderliners kenmerken zich door aantrekken en afstoten.
2. Bij ADHD komen veel relatieproblemen voort uit het feit dat zij buitensporige stemmingswisselingen hebben. Wanneer zij "up" zijn (en dat kan door de eenvoudigste dingen veroorzaakt worden), zijn zij geanimeerd gezelschap, maar wanneer zij even later "down" zijn (ook door de meest triviale dingen) willen zij het liefst met rust gelaten worden of juist vermaakt worden. Het vergt heel veel van een partner om te gaan met de onvoorspelbaarheid van een ADHD'er.

Wat is het verschil in concentratieproblemen?
Het verschil ligt hierin:
1. Een Borderliner kan zich moeilijk concentreren, omdat hij/zij zich structureel "leeg" voelt.
2. Een ADHD'er kan zich moeilijk concentreren, omdat hij/zij zich structureel "overvol" voelt, overspoeld door een stroom aan andere gedachten en prikkels.

Ik denk dat een onbehandelde ADHD een belangrijke oorzaak kan zijn van Borderline. ADHD kan heel "goed" samengaan met Borderline.

Goede boeken over de Borderline Persoonlijkheidsstoornis
(informatie en bestelmogelijkheid via deze website)
Behandelingsstrategieën bij de borderline persoonlijkheidsstoornis - Prof. dr. W. van den Brink e.a.
De borderline stoornis - Dr. Erwin van Meekeren
Borderline Persoonlijkheidsstoornis - Handleiding voor training en therapie - Marsha Linehan
Ernstige persoonlijkheidsstoornissen - diagnostiek en behandeling - Paul S. Links (redactie)
Schemagerichte cognitieve therapie voor persoonlijkheidsstoornissen - Arnoud Arntz & Suzan Bögels

Prachtige roman over een vrouwenvriendschap met borderline:
Borderliner - Caroline Kraus

Meer informatie over Borderline op internet:
Belevenissen Borderline en Omstanders
Borderline hulpgroep via ADHD-plus (inclusief forum)
Borderline.startpagina.nl
borderline.startkabel.nl
Laura - Borderline Personality Disorder Nederlands
Annetje - Persoonlijke website over Borderline
De Borderline-pagina van Erik
Laura's egotripje over borderline en ADHD
Martine Delfos - Mobiel 1, feb/maart 2000 - Vreemd gedrag!? Borderline, een wisselend beeld
Dr. Leland M. Heller over de Borderline Persoonlijkheids Stoornis
Maiself - Borderlinegroep op internet
bordie.nl

Anorexia en Boulimia Nervosa:

SABN - Stichting Anorexia en Boulimia Nervosa
Vereniging Eetstoornis

Ruth Anders over haar leven met een incestverleden en anorexia

Hechtingsstoornissen:

hechtingsstoornis.com - Verlatingsangst, bindingsangst, hechtingsstoornis, geen-bodem-syndroom

De Knoop - Algemene landelijke vereniging voor ouders en verzorgers van kinderen met hechtingsstoornissen - het geen-bodem-syndroom
Bodemloos
Zelfbeschadiging:

Landelijke Stichting Zelfbeschadiging

Zoeken op deze site!

Aangedreven door FreeFind

Wat is ADHD? | ADD of ADHD? | ADHD bij vrouwen | Onderzoeksresultaten |
Ritalin, ja of nee? | Therapie en coaching | Literatuur | Uit de media | Voeding en gedrag | Partners | Nieuws |
Hoera | Jagers in een boerenwereld | ADHD en creativiteit |
ADHD en hoogbegaafdheid | Beroemde AD(H)D'ers | Lachen om ADHD |
Persoonlijke verhalen |
Checklist | Diagnosecriteria |
Weet wat je hebt! | Maak werk van werk! | Hou de moed erin! | Maak contact! | Werk aan je relatie! |
Verwarring en overlap | Bipolaire stoornissen | Angst & Dwang (OCS) |
Gilles de la Tourette | Borderline | Autisme (PDD) |
Hypersensitiviteit | Dyslexie |
Hyperactieve links |
Praathoek | E-mailcontact |
Site-overzicht | Recentelijk geüpdatet | Zoeken
©
Deze site is samengesteld, vertaald en bewerkt door Anne-Marie van der Gouw.
Niets van deze website mag worden overgenomen voor hergebruik op Internet of in andere media,
zonder mijn uitdrukkelijke, schriftelijke toestemming.
Bovendien sta ik niet toe dat er munt geslagen wordt uit mijn werk!
Zie: Kees Krijnen!
Verantwoording